Chính sách “America First” đặt mục tiêu phục hồi ngành sản xuất của Hoa Kỳ và tạo việc làm trong nước, đặc biệt là trong các lĩnh vực chiến lược như điện tử, dược phẩm và ô tô. Chính quyền Trump đã triển khai các biện pháp như cắt giảm thuế, gỡ bỏ quy định và ban hành các chính sách “Mua hàng Mỹ” (Buy American) nhằm khuyến khích doanh nghiệp đưa hoạt động sản xuất trở lại Hoa Kỳ.
Kể từ khi học thuyết “America First” ra đời, Hoa Kỳ đã tập trung vào việc tái định vị các ngành công nghiệp về trong nước, áp thuế và đàm phán lại các thỏa thuận thương mại nhằm mang lại lợi ích cho doanh nghiệp nội địa. Dưới thời Trump, những chính sách này nhằm giảm sự phụ thuộc vào sản xuất nước ngoài – đặc biệt là từ Trung Quốc – đồng thời tăng cường khả năng tự chủ kinh tế của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, khi Hoa Kỳ điều chỉnh lại lập trường thương mại toàn cầu, các doanh nghiệp đã tìm kiếm các giải pháp thay thế cho chuỗi cung ứng, tạo ra cả thách thức và cơ hội cho Đông Nam Á.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Hoa Kỳ thay đổi vị thế thương mại toàn cầu, nhiều doanh nghiệp đã tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng, từ đó mở ra cả những thách thức và cơ hội cho khu vực Đông Nam Á.
Với cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung ngày càng căng thẳng và các mức thuế làm gián đoạn các tuyến thương mại truyền thống, các quốc gia Đông Nam Á đã nổi lên như những lựa chọn thay thế tiềm năng cho việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Câu hỏi đặt ra là: Làm sao Đông Nam Á có thể tận dụng những chuyển động kinh tế này? Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách mà các chính sách “America First” – bao gồm thuế quan và các hạn chế thương mại – đang mở ra cơ hội để Đông Nam Á thu hút đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất, và củng cố quan hệ thương mại với Hoa Kỳ.
America First: Những điều cần biết
Chính sách “America First” đã mang đến những thay đổi toàn diện đối với chính sách thương mại và kinh tế của Hoa Kỳ. Những thành phần cốt lõi của chiến lược này bao gồm:
Chủ nghĩa bảo hộ thương mại và thuế quan trong chính sách “America First”
Chính sách “America First” đã định hình lại quan hệ thương mại của Hoa Kỳ bằng cách sử dụng các mức thuế quan cao và những biện pháp bảo hộ thương mại mạnh mẽ. Mặc dù Trung Quốc là mục tiêu chính, ảnh hưởng của chính sách này đã lan rộng đến nhiều đối tác thương mại khác – kể cả những đồng minh lâu đời.
| Khu vực / Quốc gia | Biện pháp mà Hoa Kỳ thực hiện | Hệ quả |
|---|---|---|
| China | Áp thuế 25% đối với hàng hóa Trung Quốc trị giá 250 tỷ USD. |
→ Dẫn đến cuộc chiến thương mại, Trung Quốc đáp trả bằng các biện pháp tương tự. Chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng tăng cao. Nhiều tập đoàn đa quốc gia bắt đầu chuyển dịch cơ sở sản xuất sang các quốc gia khác. |
| Canada and Mexico | Đàm phán lại NAFTA, thay thế bằng Hiệp định Hoa Kỳ–Mexico–Canada (USMCA). Áp thuế đối với thép và nhôm với lý do an ninh quốc gia. |
→ Gây căng thẳng thương mại với Canada và Mexico. USMCA đưa ra các quy định mới trong ngành công nghiệp ô tô và tiêu chuẩn lao động, nhằm đưa việc làm trong ngành công nghiệp trở lại Hoa Kỳ. |
| European Union | Áp thuế lên các sản phẩm như thép, nhôm và hàng nông sản. Đe dọa áp thuế đối với ô tô châu Âu. |
→ EU đáp trả bằng các biện pháp thuế quan, dẫn đến leo thang căng thẳng thương mại giữa Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu. |
| Southeast Asia | Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). | → Sự tham gia thương mại của Hoa Kỳ tại khu vực bị giảm sút, tạo điều kiện cho Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng kinh tế tại Đông Nam Á. |
Tập trung vào sản xuất nội địa và tạo việc làm
Bất chấp các sáng kiến đã được triển khai, chi phí lao động cao và sự phức tạp trong chuỗi cung ứng đã cản trở việc đưa ngành công nghiệp trở lại Mỹ trên quy mô lớn.
Cuộc chiến thương mại với Trung Quốc – mặc dù nhằm thúc đẩy sản xuất trong nước – đã dẫn đến chi phí tăng cao và sự bất ổn lớn hơn, khiến một số công ty do dự trong việc tiếp tục đầu tư.
Ngoài ra, tình trạng thiếu lao động có tay nghề cao trong các lĩnh vực then chốt cũng là một rào cản lớn đối với sự mở rộng sản xuất trong nước. Mặc dù một số công ty đã tăng cường sản xuất tại Hoa Kỳ, xu hướng đưa sản xuất trở lại vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, chính sách này đã nâng cao nhận thức về khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng và an ninh quốc gia. Ảnh hưởng dài hạn của nó vẫn còn là chủ đề gây tranh cãi.
Thắt chặt chính sách đối với đầu tư nước ngoài
Việc siết chặt quy định của Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Hoa Kỳ (CFIUS) đã khiến các khoản đầu tư từ Trung Quốc vào các lĩnh vực công nghệ và chiến lược tại Mỹ bị giám sát nghiêm ngặt hơn. Do đó, nhiều khoản đầu tư từ Trung Quốc đã chuyển hướng sang các thị trường Đông Nam Á, củng cố vai trò của khu vực này như một trung tâm sản xuất toàn cầu.
Tổng thể, các chính sách “America First” đã thúc đẩy quá trình tách rời giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, dẫn đến sự dịch chuyển các cơ sở sản xuất. Với thuế quan tăng và chi phí sản xuất leo thang, nhiều công ty đã áp dụng chiến lược “Trung Quốc +1” nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á nổi lên như một lựa chọn thay thế hấp dẫn cho sản xuất, hưởng lợi từ nguồn vốn đầu tư chuyển hướng và các chính sách thương mại thuận lợi. Sự dịch chuyển này đã tạo ra những bất định mới trong thương mại toàn cầu, buộc các công ty phải tìm kiếm sự ổn định lớn hơn tại các thị trường như Việt Nam, Thái Lan hoặc Indonesia.
Căng thẳng thương mại và tái tổ chức chuỗi cung ứng tại Đông Nam Á
Tác động từ thuế quan đối với Trung Quốc và chiến lược “Trung Quốc +1”
Một trong những hệ quả rõ nét nhất của chính sách “America First” là việc áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc, buộc các công ty đa quốc gia phải đánh giá lại mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc. Chiến lược “Trung Quốc +1”, khuyến khích đa dạng hóa sản xuất sang các nước ngoài Trung Quốc, đã thúc đẩy hoạt động công nghiệp tại các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan và Indonesia.
Đông Nam Á như một lựa chọn thay thế trong sản xuất
Nhiều công ty Mỹ đang chuyển một phần chuỗi cung ứng của mình sang Đông Nam Á, tận dụng chi phí lao động thấp, các hiệp định thương mại chiến lược và cơ sở hạ tầng đang phát triển. Một số quốc gia hưởng lợi nổi bật bao gồm:
Việt Nam: nhanh chóng nổi lên như một trung tâm sản xuất và điện tử.
Hình 1. Tòa nhà Landmark 81 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Việt Nam đã nổi lên như một điểm đến hàng đầu cho xuất khẩu trong các lĩnh vực điện tử, dệt may và nông sản. Quốc gia này đã thu hút các thương hiệu toàn cầu lớn như Apple và Samsung, những công ty đã mở rộng hoạt động sản xuất tại đây, nhờ vào chi phí lao động cạnh tranh, môi trường kinh doanh ổn định và các hiệp định thương mại mạnh mẽ như RCEP và CPTPP.
Hơn nữa, vị trí địa lý gần Trung Quốc giúp Việt Nam dễ dàng tích hợp vào các chuỗi cung ứng khu vực, biến Việt Nam thành một đối tác quan trọng trong chiến lược China+1. Trong khi quốc gia này đang bắt đầu có những bước tiến trong sản xuất bán dẫn, Việt Nam cũng thể hiện tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.
Thái Lan: Trung tâm ô tô và công nghệ tiên tiến
Hình 2. Mahanakhon Skywalk, Bangkok, Thái Lan
Được mệnh danh là “Detroit của châu Á,” Thái Lan đã xây dựng được một danh tiếng vững chắc trong ngành sản xuất ô tô, đón tiếp các thương hiệu toàn cầu như Toyota, Honda và Ford. Quốc gia này cũng đã đầu tư đáng kể vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là sản xuất xe điện (EV), robot và công nghệ sinh học, được hỗ trợ bởi sáng kiến Thái Lan 4.0 nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghệ.
Với cơ sở hạ tầng phát triển tốt, lực lượng lao động có tay nghề cao và các chính sách chính phủ thuận lợi, Thái Lan vẫn là lựa chọn hàng đầu cho các nhà sản xuất tìm kiếm sự ổn định và hiệu quả.
Indonesia: Một Cường Quốc Mới Nổi trong Kinh Tế Công Nghiệp và Kỹ Thuật Số
Hình 3. Skyline thành phố Jakarta, Indonesia
Indonesia đang nổi lên như một yếu tố quan trọng trong lĩnh vực chế biến nguyên liệu thô, sản xuất công nghiệp và phát triển nền kinh tế kỹ thuật số. Là nhà sản xuất niken lớn nhất thế giới, quốc gia này đóng một vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng pin cho xe điện (EV) và các công nghệ năng lượng tái tạo.
Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử và fintech tại Indonesia đã thu hút một lượng lớn đầu tư nước ngoài. Các ông lớn như Grab, Gojek và Tokopedia đang đi đầu trong cuộc chuyển đổi số này. Mặc dù vẫn còn những thách thức về cơ sở hạ tầng, các sáng kiến của chính phủ như Making Indonesia 4.0 đang chuẩn bị cho quốc gia này một sự phát triển công nghiệp bền vững lâu dài.
Malaysia: Trụ Cột của Ngành Công Nghiệp Vi Mạch và Công Nghệ Cao
Hình 4. Tháp đôi Petronas, Kuala Lumpur, Malaysia
Malaysia đã xây dựng một ngành công nghiệp vi mạch vững chắc, chiếm khoảng 13% thị phần toàn cầu trong việc lắp ráp, kiểm tra và đóng gói vi mạch. Các công ty như Intel, Texas Instruments và Infineon đã hoạt động tại quốc gia này trong nhiều năm, tận dụng lực lượng lao động có tay nghề cao, cơ sở hạ tầng phát triển và các chính sách thân thiện với doanh nghiệp. Hơn nữa, Malaysia đang mở rộng nỗ lực vào công nghệ xanh và sản xuất bền vững, khiến quốc gia này trở thành điểm đến hấp dẫn cho các ngành công nghiệp công nghệ cao.
Philippines: Một Ngôi Sao Mới Nổi trong Ngành Điện Tử và Dịch Vụ Kinh Doanh
Hình 5. Park Central Towers, Manila, Philippines
Philippines đang nhanh chóng tiến bộ trong ngành sản xuất điện tử, đặc biệt là trong lĩnh vực vi mạch và điện tử tiêu dùng. Quốc gia này cũng được hưởng lợi từ một lực lượng lao động lớn nói tiếng Anh, biến nó trở thành một trung tâm toàn cầu cho các dịch vụ gia công quy trình kinh doanh (BPO) và công nghệ thông tin (IT). Với sự gia tăng đầu tư nước ngoài vào cơ sở hạ tầng và chuyển đổi kỹ thuật số, Philippines đang định vị mình như một yếu tố quan trọng trong cả ngành sản xuất và dịch vụ.
Singapore: Trung Tâm Khu Vực Cho Thương Mại và Đổi Mới
Hình 6. Gardens by the Bay, Singapore
Singapore là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về thương mại, hậu cần và sản xuất tiên tiến, đồng thời đóng vai trò là trung tâm tài chính và thương mại của Đông Nam Á. Quốc gia này là nơi đặt trụ sở khu vực của nhiều tập đoàn đa quốc gia nhờ vào lực lượng lao động trình độ cao, cơ sở hạ tầng đẳng cấp thế giới và hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ nghiêm ngặt.
Là quốc gia tiên phong trong Công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) và sản xuất thông minh, Singapore thúc đẩy đổi mới trong nhiều lĩnh vực như dược phẩm, hàng không vũ trụ và kỹ thuật chính xác. Mặc dù chi phí lao động cao, nhưng nhờ ứng dụng tự động hóa, robot và công nghệ tiên tiến, Singapore vẫn duy trì sức cạnh tranh mạnh mẽ trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cơ Hội Kinh Doanh Tại Đông Nam Á
Chính Sách Đầu Tư và Triển Vọng Tương Lai
Đông Nam Á đang chứng kiến làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng mạnh, đặc biệt là tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, khi các công ty tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc. Lượng đầu tư này đang thúc đẩy sự phát triển của các ngành trọng điểm như điện tử, vi mạch, dệt may và ô tô. Với năng lực sản xuất ngày càng tăng và chính sách thân thiện với doanh nghiệp, các quốc gia ASEAN đang nổi lên như những lựa chọn cạnh tranh.
ASEAN cũng đã xây dựng một hệ thống các hiệp định và chính sách vững chắc nhằm thúc đẩy đầu tư và tăng cường hội nhập kinh tế – cả trong nội khối và với các đối tác bên ngoài.
📘Tải ngay miễn phí cẩm nang “Kinh doanh tại ASEAN 2024–2025” tại đây.
Chiến lược khu vực đến năm 2025
Các kế hoạch ngắn hạn của ASEAN được định hướng bởi Kế hoạch tổng thể Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) 2025 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025. Những khung chiến lược này hướng tới mục tiêu tăng cường hội nhập kinh tế sâu rộng và thúc đẩy hợp tác khu vực.
Song song đó, ASEAN Digital Masterplan 2025 (Kế hoạch tổng thể kỹ thuật số ASEAN) hướng đến việc thúc đẩy chuyển đổi số và kết nối số trên toàn khu vực. Trong khi Kế hoạch kết nối tổng thể ASEAN 2025 (MPAC) có thể trùng lặp với AEC, nó lại tập trung cụ thể hơn vào các chiến lược và hành động thiết thực để đạt được những mục tiêu chung đã đề ra.
Những thách thức đối với tăng trưởng tại Đông Nam Á
Mặc dù đang dần trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu, Đông Nam Á vẫn đối mặt với nhiều thách thức:
🔹 Hạ tầng chưa đồng đều: Một số quốc gia trong khu vực còn tụt hậu so với Trung Quốc về logistics, vận chuyển và hiệu quả chuỗi cung ứng – điều này ảnh hưởng đến khả năng tận dụng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
🔹 Rủi ro chính trị và pháp lý: Môi trường đầu tư còn tiềm ẩn bất ổn do chính sách không nhất quán và thủ tục hành chính phức tạp, gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh dài hạn.
🔹 Phụ thuộc vào nhu cầu toàn cầu: Các nền kinh tế Đông Nam Á vẫn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, do đó dễ bị ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế toàn cầu và biến động thương mại quốc tế.
🔹 Thiếu hụt lao động có tay nghề cao: Mặc dù chi phí nhân công cạnh tranh, khu vực này cần đầu tư mạnh vào đào tạo kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của các ngành sản xuất công nghệ cao và chuyển đổi số.
🔹 Thách thức về môi trường và phát triển bền vững: Công nghiệp hóa nhanh chóng đi kèm với áp lực ngày càng lớn về môi trường, đòi hỏi các chính phủ phải ban hành các quy định nghiêm ngặt hơn về ô nhiễm, quản lý chất thải và phát triển xanh.
Kết luận
Đông Nam Á đang đứng trước bước ngoặt quan trọng trong chuỗi thương mại toàn cầu, hưởng lợi một phần từ chính sách tái định hình chuỗi cung ứng như “America First”. Dù đang thu hút đầu tư mạnh mẽ, sở hữu chi phí nhân công cạnh tranh và các hiệp định thương mại thuận lợi, khu vực vẫn phải đối mặt với những thách thức:
- Cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ
- Bất ổn chính sách
- Thiếu nhân lực chất lượng cao
Để giữ vững lợi thế cạnh tranh, các quốc gia Đông Nam Á cần củng cố chính sách kinh tế, đầu tư vào hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực.
Tìm kiếm cơ hội kinh doanh tại khu vực? Đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi qua hello@sourceofasia.com – đội ngũ SOA sẵn sàng hỗ trợ bạn!
Bạn muốn mình làm thêm phiên bản trình bày infographic, PDF hay social media post từ nội dung này không?
